الفيض الكاشاني
53
شوق مهدى ( فارسى )
و بيش آمده است . درست به همان معانى عرفانى و تخيلات معهود شاعرانه ، و بيش از همه خود فيض آنها را استعمال كرده است . اصطلاحات خاص شعرى . به طور خلاصه منظور شعرا نوعا شعر بوده ، و فرسنگها از مرز معانى حقيقى فاصله داشته است « 1 » جالب است كه فيض خود در اين خصوص كتابى دارد كه به طبع رسيده و منتشر شده است . اين كتاب كوچك به نام « مشواق » است فيض در آغاز رساله « مشواق » مىنويسد : « چون طائفهاى از متقشفه « 2 » محبت بندگان را نسبت با جناب الهى منكر بودند و بدين سبب در اشعار اهل معرفت و محبت قدح مىنمودند ، و دوستان الهى را به كفر و زندقه موسوم ساخته زبان طعن در حق ايشان مىگشودند ، به خاطر بنده رسيد كه چند كلمه كه بدان ، معانى حقايق از لباس استعارات مكشوف و اصطلاحات غريبهء قوم كه در ابيات ايشان مستعمل است معروف تواند شد ، بنويسد ، و از اسرارى كه به حقيقت محبت و حقيّت اشعار اين طائفه اشعارى داشته باشد پرده برگيرد ، شايد بدين وسيله زبان طعن طاعنان در شأن ذوى الشأن كوتاه شود ، و باعث بصيرت سالكان راه گردد ، و در مستعدان محبت انسى و قربى پديد آيد ، و اصحاب ذوق را نشاطى و شوقى بيفزايد ، و دلهاى مرده را در اهتزار آورد و ارواح افسرده را در پرواز ، پس اين كلمات را در فصلى چند فراهم آورد و به مشواق « 3 » موسوم گردانيد ، و من اللّه التأييد . »
--> ( 1 ) - البته اين معنى در كسانى امثال فردوسى ، نظامى ، خاقانى ، عطار ، سنائى ، مولوى ، سعدى ، نعمت اللّه ولى ، قاسم انوار ، اوحدى ، حافظ و جامى صدق مىكند ولى ملتزم نيستيم كه افرادى مثل عراقى ، عنصرى ، عسجدى ، منوچهرى و در اين اواخر قاآنى آنچه گفتهاند ، همه معانى مجازى و كنائى داشته است و شخصا افرادى پاكدامن و باتقوا بودهاند ، بلكه به عكس هم مصداق داشته است . ( و در اين چاپ مىگوئيم مصداق كامل سرايندگانى كه در اشعار عرفانى خود ، اصطلاحات خاص اهل فن را به كار برده و همان معانى كنائى را منظور داشتهاند و امروز ديگر براى خاص و عام قابل درك است ، حضرت امام خمينى رضوان اللّه عليه است كه ما را از هرگونه توضيح و بيانى بىنياز مىگرداند . زيرا شاهدان عينى و آگاهان زنده او در قيد حيات هستند . به نظر ما غزليات امام فقيد بيش از همه عرفا مشتمل بر الفاظ كنائى خاص اهل عرفان است ، و خود او نيز بهترين گواه ما بر اين مدعى است . اگر اين معنى تا قبل از او روايت بود ، امروز درايت است . ) ( 2 ) - ظاهربينان . ( 3 ) - مشواق اسم آلت است و به معنى وسيله و ابزار شوق مىباشد .